HEKO DAA KWA KUKAZA KAMBA KUPIGA VITA DAWA ZA KUSISIMUA MISULI




Chama cha Riadha Dar es Salaam (DAA) kimechukua hatua madhubuti ya kuongeza nguvu katika mapambano dhidi ya matumizi ya dawa za kusisimua misuli (doping) kwa kutoa elimu kwa wanariadha, makocha, waamuzi, waandishi wa habari na wadau wengine wa michezo. 

Kupitia kliniki maalum iliyopangwa kufanyika Desemba 10 na 11 mwaka huu, kwa ushirikiano na Baraza la Michezo la Taifa (BMT) na udhamini wa Benki Kuu ya Tanzania (BoT), DAA inalenga kujenga utamaduni wa michezo safi na ya haki. 

Kama alivyobainisha Makamu Mwenyekiti wa DAA, Elizabeth Tungaraza, suala la dawa za kusisimua misuli lina athari kubwa zinazovuka mipaka ya kiwanja kwani linachafua taswira ya taifa, linakwamisha maendeleo endelevu ya wanariadha na linaporomosha imani ya umma katika michezo. 

Kwa kuwa wanamichezo wanaokamatwa na hatia wanakabiliwa na adhabu kali ikiwemo kufungiwa, kupokonywa medali na kufutwa mataji, juhudi za DAA ni mwito wa kuamsha dhamira ya pamoja kulinda heshima ya riadha na taifa kwa ujumla.

Kuelewa kwa kina dawa za kusisimua misuli kunahitaji kurejea historia yake na kisa cha uwapo wake duniani. Historia ya matumizi ya dawa au mbinu za kuongeza nguvu na uwezo wa mwili katika michezo inaanzia mbali tangu enzi za michezo ya kale ya Ugiriki, ambapo wanariadha na wapiganaji walitumia vyakula maalumu, mvinyo, uyoga au mitishamba ili kupunguza uchovu na kuongeza stamina. 

Hata hivyo, mabadiliko makubwa yalitokea karne ya 19 na ya 20 kutokana na maendeleo ya sayansi ya kemia na dawa, ambapo dawa kama strychnine, amphetamines na baadaye steroids za anabolic zilitengenezwa na kutumiwa katika michezo na hata majeshi. 

Shinikizo la ushindani mkali, tamaa ya fedha, umaarufu wa haraka na msukumo wa kupata medali za kimataifa vilifanya baadhi ya wanamichezo na makocha kutafuta njia za mkato badala ya kufanya mazoezi ya muda mrefu na yenye nidhamu. Kutokana na hatari zake kiafya na kuvuruga usawa wa ushindani, mashirika ya kimataifa kama Shirika la Kimataifa la Kupambana na Dawa za Kusisimua Misuli (WADA) na mashirikisho ya michezo yaliweka sheria na orodha ya vitu vilivyopigwa marufuku ili kulinda afya na uadilifu wa michezo.

Katika ngazi ya dunia, takwimu za WADA zimekuwa zikionyesha kuwa tatizo la dawa za kusisimua misuli lipo na linahitaji ufuatiliaji endelevu. Katika ripoti za vipimo vya maabara zilizoidhinishwa na WADA za miaka ya hivi karibuni, mamia ya maelfu ya sampuli za mkojo na damu hupimwa kila mwaka duniani kote, na takribani asilimia moja hadi mbili ya sampuli hizo huonyesha matokeo chanya yanayohitaji ufuatiliaji wa kisheria au kiufundi, huku ukiukwaji wa kanuni za kupinga dawa za kusisimua misuli ukihusisha mamia ya wanamichezo kila mwaka katika michezo mbalimbali ikiwemo riadha, kunyanyua vyuma na baiskeli. 

Mfano maarufu duniani ni kesi ya mwendesha baiskeli wa Marekani, Lance Armstrong, ambaye alipokonywa mataji saba ya Tour de France na medali ya shaba ya Olimpiki baada ya kubainika kutumia dawa na mbinu haramu za kuongeza nguvu, tukio lililotikisa ulimwengu wa michezo na kuonyesha jinsi udanganyifu unavyoweza kuangusha majina makubwa hata baada ya miaka mingi.

Barani Afrika, ushiriki wa wanariadha katika mashindano makubwa ya kimataifa kama Olimpiki na Mashindano ya Dunia ya Riadha umeongezeka sana, na sambamba na hilo, ufuatiliaji dhidi ya dawa za kusisimua misuli umeimarishwa. 

Takwimu na taarifa za mashirikisho ya michezo na mamlaka za kupinga dawa zinaonyesha kuwa katika miaka ya karibuni kumekuwa na ongezeko la kesi zinazowahusu wanariadha kutoka baadhi ya nchi za Afrika, hususan katika mbio za masafa ya kati na marefu, pamoja na michezo mingine. 

Sababu zimeelezwa kuwa ni pamoja na uelewa mdogo wa kanuni mpya, usimamizi usio rasmi wa baadhi ya makocha au mawakala, na shinikizo la kiuchumi linalowafanya baadhi ya vijana kutafuta mafanikio ya haraka ili kujikwamua kimaisha. Mfano halisi barani Afrika ni kesi zilizowahusu baadhi ya wanariadha nyota wa mbio za masafa marefu katika ukanda wa Afrika Mashariki ambao walifungiwa kushiriki mashindano baada ya sampuli zao kubainika kuwa na vitu vilivyopigwa marufuku, jambo lililowafanya wataalamu na viongozi wa michezo kusisitiza zaidi elimu ya kinga badala ya kutegemea adhabu pekee.

Hapa nchini Tanzania, riadha ni miongoni mwa michezo inayobeba matumaini makubwa ya kuiletea nchi heshima na medali kimataifa, hasa kupitia mbio za barabarani na mbio ndefu. Hata hivyo, changamoto ya dawa za kusisimua misuli imekuwa ikijitokeza kwa kiwango kinachohitaji umakini mkubwa, ikiwemo matukio machache yaliyoripotiwa katika miaka ya karibuni ambapo baadhi ya wanariadha walikabiliwa na tuhuma au adhabu za kufungiwa baada ya vipimo. 

Hali hii inaonyesha kuwa ingawa idadi ya kesi nchini bado inaweza kuwa ndogo ikilinganishwa na baadhi ya mataifa mengine, hatari ya kuenea kwa dawa hizo ipo iwapo wanariadha hawatajengewa uelewa wa kutosha kuhusu viambato hatarishi vilivyomo hata katika baadhi ya virutubisho visivyothibitishwa. Ndiyo maana mpango wa DAA kushirikiana na BMT na BoT kuendesha kliniki ya elimu kwa wanariadha, makocha, waamuzi na wanahabari ni hatua ya ukomavu na uzalendo inayolenga kuziba mianya yote ya ujinga au uzembe kabla tatizo halijakomaa.

Hasara za dawa za kusisimua misuli kwa mtumiaji kiafya ni kubwa na mara nyingi hudumu maisha yote. Dawa hizi huvuruga mfumo wa asili wa homoni mwilini, zinaweza kusababisha shinikizo la damu, magonjwa ya moyo, kiharusi, uharibifu wa ini na figo, pamoja na matatizo ya afya ya akili kama hasira za ghafla, wasiwasi na mfadhaiko. 

Kwa wanawake, baadhi ya dawa hizo husababisha mabadiliko ya sauti, ukuaji wa nywele zisizotarajiwa na kuvuruga mzunguko wa hedhi na uzazi, huku kwa wanaume zikiweza kupunguza uzalishaji wa mbegu za kiume na kusababisha matatizo ya tezi. Zaidi ya hayo, misuli inayojengwa kwa nguvu ya dawa mara nyingi huwa na hatari kubwa ya kuchanika au kupata majeraha ya kano kwa sababu nguvu ya misuli huzidi uwezo wa mifupa na viungo kuhimili,

Kiheshima na kijamii, hasara kwa mtumiaji ni ya kudhalilisha na kufuta jasho lote alilowekeza. Mwanariadha anayebainika kutumia dawa za kusisimua misuli hupoteza heshima mbele ya familia yake, mashabiki, wenzake na jamii nzima, na jina lake huingia kwenye doa la udanganyifu ambalo ni gumu kufutika hata baada ya kumaliza kifungo. Medali, rekodi na zawadi alizopata hupokonywa au kufutwa, na fursa za udhamini, mialiko ya mashindano ya kimataifa na ajira zinazotokana na michezo huyeyuka.

Kwa taifa, madhara ni ya kimkakati na ya muda mrefu. Sifa ya nchi katika ramani ya michezo ya kimataifa huchafuliwa, wawekezaji na wafadhili wa michezo wanaweza kupunguza au kusitisha misaada yao kutokana na hofu ya kuhusishwa na kashfa, na vijana wanaochipukia hukata tamaa wanapoona njia halali za kujituma zikishindanishwa na udanganyifu. 

Hatuhitaji dawa za kusisimua misuli kwa sababu michezo imejengwa juu ya misingi ya usawa, nidhamu, juhudi za binadamu, afya bora na mshikamano wa kijamii. 

Kutumia dawa hizo ni kuua roho ya ushindani halali na kuhatarisha maisha ya vijana wetu. Kwa kuwekeza katika elimu, sayansi ya michezo, lishe bora na maandalizi ya kisaikolojia kupitia juhudi kama za DAA, Tanzania inaweza kuzalisha mabingwa wa kweli, wenye afya njema na heshima isiyotiliwa shaka mbele ya dunia.

No comments