MJANE WA HAYATI SHEIKH KARUME, MAMA FATMA KARUME, KUZIKWA LEO MBWENI

 

Mama Fatma Karume, mke wa Rais wa Kwanza wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi, Hayati Sheikh Abeid Amani Karume, aliyefariki dunia Septemba 21, 2026, akiwa na umri wa miaka 97, anazikwa leo Septemba 22 majira ya saa kumi (10:00 alasiri) katika makaburi ya familia huko Mbweni, Zanzibar.

Mama Fatma pia alikuwa mama wa aliyekuwa Rais wa Zanzibar, Amani Abeid Karume (aliyeongoza kuanzia 2000 hadi 2010), pamoja na balozi na mwanadiplomasia Ali Abeid Amani Karume.

Kufuatia msiba huu mzito, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, ametuma salamu za rambirambi kwa Rais wa Zanzibar, Dkt. Hussein Ali Mwinyi, Rais Mstaafu Amani Abeid Karume, familia, na Watanzania wote. Rais Samia ameeleza kuwa kifo chake ni pengo kubwa kwa taifa kutokana na mchango wake mkubwa katika historia ya Zanzibar, harakati za uhuru, Mapinduzi, na kuasisiwa kwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na Makamu wa Pili wa Rais wa Zanzibar, Hemed Suleiman Abdulla, mwili wa marehemu utaswaliwa katika Msikiti wa Jamiu Zinjibar uliopo Mkoa wa Mjini Magheribi kabla ya safari ya mwisho kuelekea Mbweni.

Safari ya Maisha na Harakati za Kujenga Historia

Maisha ya Mama Fatma Karume hayawezi kutenganishwa na historia ya mapambano na ujenzi wa Zanzibar ya kisasa. Alizaliwa Bumbwini, Kaskazini Unguja, kama Fatma Gullam Hussein Jamal, na aliolewa na Abeid Amani Karume akiwa na umri wa miaka 15.

Hata hivyo, safari yake haikuwa ya kusimama nyuma ya mumewe, bali alikuwa mpiganaji mwenye mchango thabiti tangu akiwa kijana mdogo akihudumu kama karani katika makundi ya wanawake waliopigania uhuru.

Alikuwa mstari wa mbele katika kampeni za kudai haki ya wanawake kupiga kura kabla ya uchaguzi wa mwaka 1957, akishirikiana na wenzake kuwasilisha madai hayo kwa wajumbe kutoka Lancaster House, London. 

Kukabiliana na vikwazo vya kiuchumi vilivyowekwa na wakoloni – kama sharti la mpiga kura kumiliki shilingi tatu ambazo wakati huo zilikuwa na thamani kubwa hata kuzidi mshahara wa mume wake – Mama Fatma na wanawake wenzake walisukuma miradi ya ujasiriamali ya kushona na kupika kwa kutumia rasilimali kutoka nchi rafiki kama China, hatua iliyowawezesha wanawake kujisajili kwa wingi.

Alipoulizwa na gazeti la Daily News kuhusu Mapinduzi ya Januari 12, 1964, Mama Fatma alithibitisha wazi kuwa alishiriki mwenyewe. Baada ya ushindi huo na mumewe kuwa Rais wa kwanza wa Zanzibar, alisimama kama First Lady wa kwanza wa visiwa hivyo, akiendelea kuhamasisha wanawake kupitia Umoja wa Wanawake wa Afro-Shirazi Party.

Ndoa yake na Karume nayo ilivunja mila za ubaguzi wa rangi wa wakati ule kutokana na yeye kuwa na asili ya Kihindi upande wa baba yake na mumewe kuwa Mwafrika, jambo lililoungwa mkono na baba yake mzazi. Pamoja walijenga familia iliyowatoa viongozi wakuu wa nchi, ingawa maisha yao yalikumbana na simanzi nzito pale Karume alipouawa kwa kupigwa risasi Aprili 7, 1972, mjini Kisiwandui.

Licha ya kupoteza mumewe, Mama Fatma aliendelea kuwa nguzo imara ya kumbukumbu, akihakikisha kila mwaka anashiriki maadhimisho ya Mapinduzi. Hadi anafikisha umri wa miaka 97, alibaki kuwa mmoja wa mashahidi wa mwisho wa moja kwa moja wa mabadiliko makubwa ya kihistoria ya Zanzibar – kuanzia ukoloni, harakati za uhuru, Mapinduzi, hadi uongozi wa mwanawe.

Kifo chake kinaondoa shujaa aliyeshiriki kuijenga historia ya nchi kwa mikono yake na kutoa sauti hai ya ujenzi wa taifa.